Η υπογραφή των συλλογικών συμβάσεων εργασίας επιστρέφει πλέον πλήρως στη δικαιοδοσία των κοινωνικών εταίρων, με ένα νέο πλαίσιο κανόνων που αίρει σημαντικούς μνημονιακούς περιορισμούς και ενισχύει την προστασία των εργαζομένων. Το υπουργείο Εργασίας και οι εθνικοί κοινωνικοί εταίροι (ΣΕΒ, ΓΣΕΕ, ΓΣΕΒΕΕ, ΕΣΕΕ, ΣΕΤΕ και ΣΒΕ) κατέληξαν σε συμφωνία που διευκολύνει την υπογραφή, την επέκταση και τη διατήρηση των συλλογικών συμβάσεων.
Κεντρικός στόχος είναι η αύξηση του ποσοστού των εργαζομένων που καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις, ώστε να διασφαλιστούν καλύτεροι όροι εργασίας και υψηλότεροι μισθοί. Με βάση την ευρωπαϊκή οδηγία, ο πήχης έχει τεθεί στο 80% κάλυψη πανευρωπαϊκά, τη στιγμή που στην Ελλάδα το ποσοστό περιορίζεται στο 28%, έναντι 55% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η συμφωνία αποτελεί τον πυρήνα του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, το οποίο θα υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Δεκέμβριο. Οι αλλαγές αναμένεται να αποτυπωθούν στον νέο νόμο για τις συλλογικές συμβάσεις μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2026.
1. Διευκόλυνση της επέκτασης των συμβάσεων: Το όριο από το 50% στο 40%
Η πρώτη δέσμη αλλαγών αφορά την ευκολότερη επέκταση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας (ΣΣΕ), ώστε να καλύπτονται περισσότεροι εργαζόμενοι:
-
Μείωση του απαιτούμενου ποσοστού κάλυψης από 50% σε 40%. Πλέον, μια κλαδική σύμβαση μπορεί να επεκταθεί σε όλο τον κλάδο εφόσον υπογράφεται από επιχειρήσεις που απασχολούν το 40% των εργαζομένων.
-
Αυτόματη και υποχρεωτική ισχύς μιας κλαδικής σύμβασης όταν αυτή συνυπογράφεται και από εθνικούς κοινωνικούς εταίρους (π.χ. ΓΣΕΕ, ΕΣΕΕ), χωρίς να εξετάζεται το κριτήριο του 40%.
-
Συμμετοχή της ΓΣΕΕ σε κλαδικές ΣΣΕ επικουρικά, κατόπιν πρόσκλησης, επιτρέποντας έτσι την επέκταση της σύμβασης στο σύνολο των εργαζομένων του κλάδου.
-
Απλοποίηση των διαδικασιών εγγραφής στα μητρώα οργανώσεων (ΓΕΜΗΣΟΕ, ΓΕΜΗΟΕ) για ενίσχυση της αντιπροσωπευτικότητας και κατά συνέπεια πιο εύκολη επέκταση των συμβάσεων.
2. Πλήρης επαναφορά της μετενέργειας
Ο δεύτερος άξονας αφορά την πλήρη επαναφορά της μετενέργειας, δηλαδή της συνέχισης ισχύος των όρων μιας σύμβασης που έχει λήξει, μέχρι την υπογραφή νέας συλλογικής ή ατομικής σύμβασης.
Σήμερα, υπό το μνημονιακό καθεστώς, η μετενέργεια αφορά μόνο τον βασικό μισθό και συγκεκριμένα επιδόματα (ωρίμανσης, τέκνων, σπουδών, επικίνδυνης εργασίας). Όλοι οι άλλοι όροι παύουν να ισχύουν τρεις μήνες μετά τη λήξη της σύμβασης.
Με το νέο πλαίσιο:
-
Όλοι οι όροι της ληγμένης ΣΣΕ συνεχίζουν να ισχύουν και μετά το τρίμηνο, μέχρι τη σύναψη νέας σύμβασης.
-
Οι εργαζόμενοι διατηρούν πλήρως τα δικαιώματά τους, είτε πρόκειται για μισθολογικούς είτε για θεσμικούς όρους.
3. Μονομερής προσφυγή στη Διαιτησία από τους εργαζόμενους
Ο τρίτος άξονας αφορά τις διαδικασίες επίλυσης διαφορών:
-
Δίνεται η δυνατότητα μονομερούς προσφυγής στη Διαιτησία από τους εργαζόμενους, χωρίς να απαιτείται πλέον συναίνεση των εργοδοτών.
-
Η Διαιτησία θα αποφασίζει το περιεχόμενο της σύμβασης όταν οι δύο πλευρές δεν καταλήγουν σε συμφωνία.
-
Θα προηγείται γνωμοδότηση ειδικής επιτροπής, η οποία θα κρίνει εάν η σύμβαση μπορεί να οδηγηθεί σε διαιτησία.
-
Καταργείται ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας στον ΟΜΕΔ για ταχύτερη επίλυση διαφορών.
-
Διατηρείται η δυνατότητα δικαστικής προσβολής της διαιτητικής απόφασης.
Το μεγάλο στοίχημα: Επιστροφή των μεγάλων κλαδικών συμβάσεων
Οι κοινωνικοί εταίροι δηλώνουν έτοιμοι να επαναφέρουν σημαντικές κλαδικές συμβάσεις που κάλυπταν παλαιότερα μεγάλο μέρος των εργαζομένων, όπως αυτή των υπαλλήλων του ιδιωτικού τομέα. Παράλληλα, φιλοδοξούν να επιτύχουν συμφωνίες για σημαντικότερες αυξήσεις μισθών.
Το νέο πλαίσιο δημιουργεί τις προϋποθέσεις για αναβάθμιση των εργασιακών όρων και επαναφορά της συλλογικής προστασίας σε μεγάλο τμήμα της αγοράς εργασίας — μια εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική πραγματικότητα.
