Πέντε Ιουνίου 1989. Πεκίνο. Στη βόρεια πλευρά της πλατείας Τιεν Αν Μεν, ένας άνδρας φράσσει με το σώμα του μια ίλη αρμάτων. Φορά λευκό πουκάμισο, μαύρο παντελόνι και κρατά μια σακούλα αγορών.
του Χρίστου Λιάπη
Με το δεξί του χέρι κάνει μια κίνηση προς το άρμα που προπορεύεται. Ο οδηγός του τανκ προσπαθεί να αλλάξει την πορεία του για να τον προσπεράσει. Ο άνδρας αλλάζει όμως τη θέση του και συνεχίζει να στέκεται μπροστά στο άρμα. Το τανκ σβήνει τη μηχανή, κάτι που κάνουν και τα υπόλοιπα.
Για λίγα δευτερόλεπτα δεν συμβαίνει τίποτε. Αδιέξοδο. Αμηχανία.
Ο διαδηλωτής ανεβαίνει στο άρμα, σκύβει να μιλήσει στον οδηγό του και ακολούθως φτάνει μέχρι τον πυργίσκο. Την ίδια ώρα ριπές αυτομάτων όπλων ακούγονται στην πλατεία.
Ο άντρας κατεβαίνει, ζητά από τα άρματα να αποχωρήσουν, εκείνα επανεκκινούν τις μηχανές τους, αλλά σταματούν ξανά μπροστά του. Τελικά δύο άντρες με γαλάζια ρούχα εμφανίζονται, τραβούν τον διαδηλωτή και χάνονται μαζί του στο πλήθος.
Όλο το σκηνικό κράτησε περί τα τέσσερα λεπτά της ώρας. Ποτέ κανείς δεν έμαθε την ταυτότητα του διαδηλωτή, ούτε τι απέγινε.
Συνήθως, είμαστε προδιατεθειμένοι να θυσιαζόμαστε για άτομα με τα οποία φέρουμε κοινό γενετικό υλικό, δηλαδή για τα παιδιά μας ή για τους στενούς μας συγγενείς. Όταν πρόκειται για την προστασία της ζωής ή της ακεραιότητάς τους, τότε το θεμελιώδες ένστικτο της αυτοσυντήρησης δύναται να περάσει σε δεύτερο πλάνο εσωτερικής ιεράρχησης. Για αυτό και οι αρετές του αλτρουισμού και της υπεράσπισης της ελευθερίας του συνόλου αποκτούν άλλες ποιότητες όταν κάποιος δεν διστάζει να διακινδυνεύσει ακόμη και την ίδια του τη ζωή προς χάριν του κοινού συμφέροντος, θέτοντάς τη στην υπηρεσία της προάσπισης της ελευθερίας και της ευψυχίας των «πολλών». Για αυτό άλλωστε ειπώθηκε από τον ποιητή πως «θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία». Γιατί ακόμη και ο γονιός που θυσιάζει τη ζωή του προστατεύοντας -για παράδειγμα- το παιδί του από μια πυρκαγιά, εμφορείται ασυνείδητα και από το ναρκισσιστικό κίνητρο της «διάσωσης» των γονιδίων του και της διαιώνισής τους. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει με τον διαδηλωτή που ξαπλώνει -πάλι δίκην παραδείγματος- μπροστά στο επελαύνον τεθωρακισμένο ή με τον πολιτικό ακτιβιστή που παραμένει στη θέση του ενώ τριγύρω πέφτουν πυροβολισμοί. Εκείνη την ώρα αγωνίζεται για κάτι υψηλότερο από τη βιολογική και γονιδιακή του ατομικότητα ή οικογενειοκεντρικότητα. Αυτό είναι που καθιστά πραγματικά μεγαλειώδεις αυτές τις στιγμές. Στιγμές που ανήκουν αποκλειστικά σε -φαινομενικά- απλούς καθημερινούς ανθρώπους, οι οποίοι, αίφνης, μετατρέπονται σε ήρωες. Όπως συνέβη τη 17η Νοέμβρη 1973, στο Πολυτεχνείο…
