Η ανεξάρτητη ρωσική ερευνητική ιστοσελίδα Verstka δημοσίευσε μια συγκλονιστική έκθεση που αποκαλύπτει τον τρόμο και τη βία μέσα στις ίδιες τις τάξεις του ρωσικού στρατού που πολεμά στην Ουκρανία. Η έρευνα, η οποία βασίζεται σε μαρτυρίες στρατιωτών, συγγενών, διαρροές βίντεο και επίσημα έγγραφα, σκιαγραφεί ένα εφιαλτικό σκηνικό πειθαρχίας και τρόμου, όπου Ρώσοι διοικητές φέρονται να βασανίζουν, εκτελούν ή στέλνουν εσκεμμένα στον θάνατο στρατιώτες που αρνούνται να πολεμήσουν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσε η Verstka, έχουν εντοπιστεί 101 στρατιωτικοί κατηγορούμενοι για δολοφονίες ή βασανιστήρια συναδέλφων τους, ενώ οι επιβεβαιωμένοι θάνατοι ξεπερνούν τους 150. Οι ερευνητές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερος, καθώς πολλές υποθέσεις συγκαλύπτονται ή δεν καταγράφονται ποτέ επίσημα.
Η έρευνα αποκαλύπτει ότι στρατιώτες που αρνούνται να προχωρήσουν σε επιθέσεις ή εκφράζουν φόβο, συχνά συλλαμβάνονται, κλειδώνονται σε υπόγεια ή πρόχειρους λάκκους και υφίστανται ξυλοδαρμούς και βασανιστήρια. Σε αρκετές περιπτώσεις, διοικητές φέρονται να τους στέλνουν «στην πρώτη γραμμή χωρίς όπλα ή κάλυψη» — μια μορφή έμμεσης εκτέλεσης.
Η Verstka αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «όποιος σκοτώσει τον άλλον βγαίνει από τον λάκκο», φράση που, σύμφωνα με μαρτυρίες στρατιωτών, χρησιμοποιείται για να περιγράψει την πρακτική των αναγκαστικών “μονομαχιών” μεταξύ κρατουμένων στρατιωτών, με αντάλλαγμα την απελευθέρωση του επιζώντα.
Το Κρεμλίνο έχει επανειλημμένα απορρίψει τέτοιες καταγγελίες, κάνοντάς τες λόγο για «ουκρανική προπαγάνδα» και «παραπληροφόρηση της Δύσης». Ωστόσο, η Verstka, όπως επισημαίνουν διεθνή ΜΜΕ όπως ο Guardian, παρουσιάζει για πρώτη φορά μια τεκμηριωμένη και εκτενή καταγραφή αυτών των εγκλημάτων, που φαίνεται να έχουν λάβει συστημικό χαρακτήρα μέσα στις ρωσικές στρατιωτικές μονάδες.
Η έρευνα ρίχνει φως σε ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια του πολέμου στην Ουκρανία, δείχνοντας πως η βία και ο φόβος δεν περιορίζονται στα μέτωπα των μαχών, αλλά επεκτείνονται και μέσα στους ίδιους τους κόλπους του ρωσικού στρατού.
Η έρευνα φέρνει στο φως την πρακτική της λεγόμενης «μηδενικοποίησης» (obnuleniye) – όρος που χρησιμοποιείται στον ρωσικό στρατό για να περιγράψει την εκτέλεση στρατιωτών από τους ίδιους τους διοικητές τους. Μαρτυρίες στρατιωτών περιγράφουν πώς ορισμένοι αξιωματικοί όριζαν «εκτελεστές» (execution shooters) για να πυροβολούν όσους αρνούνταν να πολεμήσουν. Τα πτώματα συχνά πετιούνταν σε ποτάμια ή ρηχούς τάφους και δηλώνονταν ως «νεκροί στη μάχη».
Άλλες μαρτυρίες κάνουν λόγο για χρήση drones και εκρηκτικών ώστε να «τελειώσουν» τραυματισμένους ή υποχωρούντες στρατιώτες.
Σε κάποιες περιπτώσεις, διοικητές φέρονται να διέταξαν χειριστές drones να ρίξουν χειροβομβίδες στους ίδιους τους άνδρες τους, ώστε οι εκτελέσεις να φαίνονται σαν χτυπήματα από τον εχθρό.
Η Verstka συνδέει αρκετές από αυτές τις δολοφονίες με κυκλώματα εκβιασμού: διοικητές ζητούσαν χρήματα από στρατιώτες για να αποφύγουν αποστολές αυτοκτονίας. Όσοι δεν πλήρωναν ή αντιστέκονταν, χαρακτηρίζονταν «μηδενισμένοι», δηλαδή «εξοντωμένοι».
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, στρατιώτες συχνά στέλνονταν σε αποστολές γνωστές ως «mayachki» (φάροι), όπου περπατούσαν μπροστά από τις επιθετικές ομάδες χωρίς εξοπλισμό, λειτουργώντας ουσιαστικά ως ζωντανά δολώματα για τα πυρά του εχθρού.
Αρχικά, τέτοια φαινόμενα καταγράφονταν κυρίως σε μονάδες που συγκροτούνταν από πρώην κρατουμένους. Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι πλέον έχουν εξαπλωθεί και σε κανονικές στρατιωτικές μονάδες, γεγονός που αποδεικνύει ότι η κουλτούρα ατιμωρησίας έχει «νομιμοποιηθεί».
«Όποιος σκοτώσει τον άλλον βγαίνει από τον λάκκο»
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν οι περιγραφές βασανιστηρίων.
Στρατιώτες που δεν υπάκουαν στις εντολές ρίχνονταν σε λάκκους καλυμμένους με μεταλλικές σχάρες, τους έριχναν νερό, τους ξυλοκοπούσαν για ώρες ή ακόμη και για ημέρες.
Σε κάποιες περιπτώσεις, οι διοικητές ανάγκαζαν στρατιώτες να πολεμούν μεταξύ τους μέχρι θανάτου.
«Η βία έχει γίνει καθημερινότητα και μέσο διοίκησης», σχολιάζει ανώνυμη στρατιωτική πηγή.
Εσωτερική ασυλία και στρατιωτικός εφιάλτης
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που εξασφάλισε η Verstka, μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2025 η στρατιωτική εισαγγελία της Ρωσίας έλαβε περίπου 29.000 καταγγελίες από στρατιώτες και οικογένειες, εκ των οποίων πάνω από 12.000 αφορούσαν κακομεταχείριση ή τιμωρίες από ανώτερους αξιωματικούς.
Πηγή από το ίδιο το γραφείο της εισαγγελίας παραδέχεται ότι υπάρχει άτυπη απαγόρευση διερεύνησης υποθέσεων που αφορούν αξιωματικούς σε ζώνες μάχης.
Οι περισσότεροι από τους φερόμενους δράστες είναι αξιωματικοί 30-40 ετών, πολλοί εκ των οποίων έχουν πολεμήσει σε προηγούμενες ρωσικές εκστρατείες ή προέρχονται από πειθαρχικά τάγματα.
Η Verstka έχει ταυτοποιήσει πάνω από 60 εξ αυτών, με ονόματα, βαθμούς και μονάδες. Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν έχει λογοδοτήσει.
Η έκθεση της Verstka δεν περιγράφει μεμονωμένα περιστατικά, αλλά μια συστηματική κρίση μέσα στο ρωσικό στράτευμα. Οι εκτελέσεις, τα βασανιστήρια, οι «μονομαχίες», οι εκβιασμοί έχουν μετατρέψει τον στρατό σε μηχανισμό αυτοκαταστροφής.
Η ρωσική ηγεσία απορρίπτει τις κατηγορίες…
