Το Συμβούλιο της Επικρατείας ενέκρινε το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την έγκριση του Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), ανοίγοντας τον δρόμο για την προώθησή του. Το ΣτΕ αποδέχθηκε σχεδόν στο σύνολό τους τις ρυθμίσεις που είχε εισηγηθεί τον περασμένο Ιούνιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).
Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ο μηχανισμός του Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου είναι νόμιμος, συνταγματικά θεμελιωμένος και θεσμικά ισορροπημένος, καθώς επιτυγχάνει την αναγκαία ισορροπία μεταξύ προστασίας του περιβάλλοντος και συνέχισης της οικοδομικής δραστηριότητας.
Τι προβλέπει ο μηχανισμός
Ο νέος μηχανισμός επιτρέπει την επανέκδοση και συνέχιση οικοδομικών αδειών που είχαν εκδοθεί βάσει των κινήτρων του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ) και στη συνέχεια ακυρώθηκαν ή προσβλήθηκαν δικαστικά, καθώς και εκείνων που έχουν ενταχθεί σε χρηματοδοτικά προγράμματα (ΤΑΑ, ΕΣΠΑ).
Οι ενδιαφερόμενοι θα καταβάλλουν τέλος υπέρ του δήμου, το οποίο θα διατίθεται αποκλειστικά για δράσεις περιβαλλοντικής αναβάθμισης σε επίπεδο δήμου ή δημοτικής ενότητας. Το μέτρο αποκαθιστά, έτσι, την αδικία για όσους είχαν ξεκινήσει εργασίες προτού προσβληθούν δικαστικά οι άδειές τους, ενώ παράλληλα επιτρέπει την υλοποίηση σημαντικών επενδύσεων, ενισχύοντας τη χρηματοδοτική αξιοπιστία του Δημοσίου.
Οι εγκρίσεις του ΣτΕ
Το Δικαστήριο ενέκρινε:
-
όλα τα προτεινόμενα μέτρα περιβαλλοντικού ισοδυνάμου (δημιουργία ή αναδιαμόρφωση κοινόχρηστων χώρων, κατεδάφιση αυθαίρετων κτισμάτων, αναπλάσεις υποβαθμισμένων περιοχών, καθαρισμός ρεμάτων κ.ά.),
-
τη διαδικασία εκπόνησης ΕΣΠΙΑΠ από το ΥΠΕΝ ή τους δήμους, με χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο ή μέσω δωρεάς της μελέτης,
-
το ύψος και τον τρόπο καταβολής του περιβαλλοντικού τέλους, το οποίο θα εισπράττεται μέσω ειδικού λογαριασμού στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και θα αποδίδεται στον οικείο δήμο,
-
καθώς και τους όρους απόδειξης της έναρξης εργασιών έως και τις 11 Δεκεμβρίου 2024, ώστε να διατηρείται το δικαίωμα δόμησης με τα κίνητρα του ΝΟΚ.
Περιβαλλοντικός προέλεγχος – προϋπόθεση επανέκδοσης
Ως βασική προϋπόθεση για την επανέκδοση οικοδομικών αδειών που ακυρώθηκαν ή προσβλήθηκαν, το ΣτΕ έθεσε την προηγούμενη διενέργεια περιβαλλοντικού προελέγχου. Η διαδικασία αυτή αξιολογεί τις πιθανές περιβαλλοντικές συνέπειες των μέτρων και καθορίζει αν απαιτείται η εκπόνηση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ).
Τι θεωρείται έναρξη οικοδομικών εργασιών
Το ΣτΕ διευκρίνισε ότι ως έναρξη εργασιών δεν νοούνται μόνο οι εκσκαφές ή οι εργασίες σκυροδέτησης (σε περίπτωση προσθήκης), αλλά και η κατεδάφιση προϋφιστάμενων κτισμάτων εντός του ίδιου ακινήτου, εφόσον δεν έχει γίνει πέραν των έξι μηνών πριν από τις 11.12.2024.
Επιπλέον, αναγνώρισε ως έναρξη και τη διενέργεια ανασκαφικών ή δοκιμαστικών τομών από την αρχαιολογική υπηρεσία έως την ίδια ημερομηνία.
Ισορροπία ανάμεσα σε περιβάλλον και ανάπτυξη
Στην απόφασή του, το ΣτΕ επισημαίνει ότι ο μηχανισμός του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου δεν αντίκειται στα άρθρα 4, 20, 26, 94 και 95 του Συντάγματος.
Αντιθέτως, προωθεί το δημόσιο συμφέρον, αποτρέποντας τη δημιουργία ημιτελών και εγκαταλελειμμένων κτιρίων που επιβαρύνουν την ασφάλεια, την αισθητική και τη δημόσια υγεία, ενώ προστατεύει τα δικαιώματα των καλόπιστων πολιτών που ξεκίνησαν να οικοδομούν βάσει του τότε ισχύοντος νομικού πλαισίου.
Το ΣτΕ τονίζει ότι το νέο πλαίσιο ενισχύει την προστασία του περιβάλλοντος, τη νομική ασφάλεια και την επενδυτική εμπιστοσύνη στη χώρα, διαμορφώνοντας ένα θεσμικά σταθερό πλαίσιο για την οικοδομική δραστηριότητα των επόμενων ετών.
