Η Ελλάδα καταγράφει αύξηση στη χρήση ουσιών και στον διαδικτυακό τζόγο μεταξύ εφήβων, σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή έρευνα ESPAD.
Ένα σημαντικό ποσοστό 16χρονων μαθητών στην Ελλάδα –όπως και πανευρωπαϊκά– φαίνεται να κάνει χρήση ουσιών, να καταναλώνει αλκοόλ, να καπνίζει ή να υιοθετεί συμπεριφορές όπως ο τζόγος και η υπερβολική ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες ενέχουν κινδύνους για τη σωματική και ψυχοκοινωνική τους υγεία.
Αυτό προκύπτει από την έρευνα ESPAD 2024, που πραγματοποιήθηκε σε 37 χώρες σε συνεργασία με τον Οργανισμό της Ε.Ε. για τα Ναρκωτικά (EUDA).
Σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες που συμμετείχαν στην πανευρωπαϊκή έρευνα, η Ελλάδα καταγράφει υψηλότερα ποσοστά το 2024 στους περισσότερους δείκτες που αφορούν τη χρήση ουσιών, την κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα.
- στους δείκτες που αφορούν τη χρήση κάνναβης, συμπεριλαμβανομένου του πόσο εύκολο θεωρούν ότι είναι να βρουν κάνναβη,
- σε όλους σχεδόν τους δείκτες που αφορούν την κατανάλωση αλκόολ (με εξαίρεση τη μέθη για την οποία η Ελλάδα είναι κοντά στον μέσο όρο),
- σε όλους σχεδόν τους δείκτες για το κάπνισμα παραδοσιακών και ηλεκτρονικών/vape τσιγάρων, συμπεριλαμβανομένου του ποσοστού των εφήβων που θεωρούν «εύκολη» την πρόσβαση σε αυτά και
- σε όλους σχεδόν τους δείκτες που αφορούν στην ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια (με εξαίρεση τον πιθανό εθισμό για τον οποίο το ποσοστό στην Ελλάδα είναι κοντά στον μέσο όρο).
Διαχρονικά, τα ποσοστά στην Ελλάδα είναι το 2024 αυξημένα:
- σε όλους τους δείκτες που αφορούν τη χρήση ουσιών, συμπεριλαμβανομένης της αντίληψης περί «εύκολης» πρόσβασης στην κάνναβη
- στην υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ (5+ ποτά στη σειρά στην ίδια περίσταση) και τη μέθη
- στο κάπνισμα παραδοσιακών και ηλεκτρονικών/vape τσιγάρων, συμπεριλαμβανομένου του ποσοστού όσων δοκίμασαν σε πολύ μικρή ηλικία
- σε όλους σχεδόν τους δείκτες που αφορούν τα τυχερά παιχνίδια (με εξαίρεση το επίγειο παιχνίδι, του οποίου το ποσοστό παραμένει σταθερό)
- στα προβλήματα από τη συχνή ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Χρήση ουσιών
Ενας στους 8 (13%) 16χρονους στην Ελλάδα έχει κάνει έστω και μια φορά χρήση κάποιας (οποιασδήποτε) παράνομης ουσίας, στην πλειονότητά τους (11%) κάνναβη.
Ενας στους 3 (34%) εφήβους θεωρεί ότι θα του/της ήταν «αρκετά» ή «πολύ εύκολο» (στο εξής εύκολο) να βρει κάνναβη εάν το θελήσει.
Χρήση κάποιας άλλης ουσίας -εκτός κάνναβης- αναφέρεται από το 4,8% των εφήβων.
Το ποσοστό των 16χρονων που έχουν κάνει χρήση κάποιας παράνομης ουσίας είναι στην Ελλάδα σημαντικά αυξημένο το 2024 (13%) συγκριτικά με το 2019 (9,4%), αλλά και με οποιαδήποτε άλλη περίοδο την τελευταία 25ετία.
Εισπνεόμενες ουσίες
Ενας στους 9 (11%) 16χρονους στην Ελλάδα έχει κάνει χρήση κάποιας εισπνεόμενης ουσίας που κυκλοφορεί νόμιμα στο εμπόριο (π.χ., κόλλα, βενζίνη, σπρέι) για να αλλάξει τη διάθεσή του (να «φτιαχτεί»).
Ψυχοδραστικά φάρμακα
Ενας στους 7 (15%) 16χρονους στην Ελλάδα έχει κάνει μη ιατρική χρήση συνταγογραφούμενου ψυχοδραστικού φαρμάκου (ηρεμιστικού/υπνωτικού ή ισχυρού οπιοειδούς παυσίπονου). Ενας στους 10 (10%) έχει κάνει μη ιατρική χρήση συνταγογραφούμενου οπιοειδούς φαρμάκου και ένας στους 13 (7,8%) ηρεμιστικού/υπνωτικού. Ενας στους 4 (26%) θεωρεί ότι είναι εύκολο να βρει ηρεμιστικό/υπνωτικό φάρμακο εφόσον το θελήσει.
Το ποσοστό των 16χρονων που στην Ελλάδα αναφέρουν μη ιατρική χρήση συνταγογραφούμενων ψυχοδραστικών φαρμάκων συνολικά (15%) είναι κοντά στο μέσο ποσοστό των χωρών της ESPAD (14%).
Οινοπνευματώδη
Για το σύνολο σχεδόν των 16χρονων στην Ελλάδα (92%) είναι «αρκετά» ή «πολύ» εύκολο να βρουν αλκοόλ εάν το θελήσουν. Σχεδόν εννέα στους 10 (86%) έχουν καταναλώσει οινοπνευματώδη (≥1 ποτήρι).
Πολύ πρόσφατη (μέσα στις 30 τελευταίες ημέρες) κατανάλωση αλκοόλ αναφέρουν οι τρεις στους 5 (59%). Τουλάχιστον ένας στους 3 (37%) έχει πολύ πρόσφατα (μέσα στις 30 τελευταίες ημέρες) πιει υπερβολικά (δηλαδή, διαδοχικά, σε μία περίσταση, 5+ αλκοολούχα ποτά) και ένας στους 8 (13%) έχει μεθύσει κατά την ίδια περίοδο.
Το 2024 συνεχίστηκε η μείωση που είχε αρχίσει να παρατηρείται ήδη από το 2019 στο (υψηλό) ποσοστό των 16χρονων που στην Ελλάδα αναφέρουν ότι έχουν καταναλώσει αλκοόλ (από 94% το 2015, σε 89% το 2019 και ακολούθως 86% το 2024), καταγράφοντας τα χαμηλότερα επίπεδα της 25ετίας.
Τα ποσοστά για σχεδόν όλους τους δείκτες του αλκοόλ που εξετάζονται στην έρευνα είναι το 2024 για τους 16χρονους στην Ελλάδα υψηλότερα από τον μέσο όρο των χωρών που συμμετέχουν στην έρευνα ESPAD.
Κάπνισμα
Περισσότεροι από τους μισούς (54%) 16χρονους στην Ελλάδα έχουν καπνίσει παραδοσιακό ή/και ηλεκτρονικό/vape τσιγάρο. Ενας στους 3 (36%) κάπνισε πολύ πρόσφατα (μέσα στις 30 τελευταίες ημέρες), ενώ ένας στους 5 (19%) καπνίζει κάποια από αυτά καθημερινά (9,0% ηλεκτρονικά/vapes).
Ενας στους τρεις (35%) έχει καπνίσει παραδοσιακό και ένας στους 2 (52%) έχει καπνίσει ηλεκτρονικό/vape τσιγάρο.
Οι δύο στους 3 εφήβους (65%) θεωρούν «αρκετά» ή «πολύ εύκολο» να βρουν παραδοσιακό τσιγάρο αν το θελήσουν και το ίδιο θεωρούν οι τρεις στους 4 (77%) για τα ηλεκτρονικά/vape τσιγάρα.
Τυχερά παιχνίδια
Περισσότεροι από ένας στους 3 (36%) 16χρονους στην Ελλάδα έχουν παίξει/στοιχηματίσει χρήματα σε τυχερά παιχνίδια πρόσφατα (μέσα στους τελευταίους 12 μήνες). Μεταξύ αυτών, οι εννιά στους 10 (92%) έχουν παίξει σε επίγειο κατάστημα, ενώ σχεδόν οι τρεις στους 4 (72%) έχουν παίξει σε διαδικτυακή πλατφόρμα.
Ενας στους 14 (7,0%) είναι -βάσει ειδικής κλίμακας- πιθανά εθισμένος στον τζόγο.
Αυξημένο συγκριτικά με πριν από μία 5ετία εμφανίζεται το 2024 το ποσοστό των 16χρονων στην Ελλάδα που αναφέρουν ότι έχουν παίξει/στοιχηματίσει πρόσφατα χρήματα σε τυχερά παιχνίδια (από 33% το 2019 σε 36% το 2024).
Ηλεκτρονικά παιχνίδια
Σχεδόν τρεις στους 4 (71%) 16χρονους στην Ελλάδα έπαιξαν ηλεκτρονικά παιχνίδια πολύ πρόσφατα (κατά τη διάρκεια των 30 τελευταίων ημερών). Μεταξύ αυτών, σχεδόν όλοι (69%, επί του συνόλου) έπαιξαν κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου ή κάποιας αργίας, αλλά και οι τέσσερις στους 5 (59%, επί του συνόλου) έπαιξαν κατά τη διάρκεια μιας σχολικής ημέρας.
Ενας στους 11 (9,2%) αναφέρει κατά μέσο όρο 4+ ώρες παιχνιδιού σε μια τυπική σχολική ημέρα και ένας στους 5 (21%) παίζει την ίδια διάρκεια τα Σαββατοκύριακα/ αργίες.
Τα ποσοστά για όλους σχεδόν τους δείκτες ενασχόλησης με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια που εξετάζονται είναι το 2024 για τους 16χρονους στην Ελλάδα χαμηλότερα από τον μέσο όρο των χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα ESPAD πανευρωπαϊκά.
Μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Σχεδόν οι μισοί/ες (48%) 16χρονοι στην Ελλάδα αναφέρουν σε ειδική κλίμακα ότι αντιμετωπίζουν κάποια προβλήματα από τη συχνότητα με την οποία είναι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (π.χ., οι ίδιοι θεωρούν ότι περνούν υπερβολικά πολύ χρόνο σε αυτά, χαλάει η διάθεσή τους όταν τα στερούνται, ή ότι οι γονείς τους παραπονιούνται για την προσκόλλησή τους σε αυτά).
Εχει αυξηθεί σημαντικά την τελευταία 10ετία το ποσοστό των 16χρονων στην Ελλάδα που αναφέρουν κάποια προβλήματα από τη συχνότητα με την οποία είναι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (από 36% το 2015, σε 44% το 2019 και 48% το 2024). Η μείωση αυτή χαρακτηρίζει με σχεδόν παρόμοιο τρόπο τα αγόρια και τα κορίτσια.
