Το #MeToo ήρθε σαν κύμα – και, όπως κάθε κύμα, άφησε πίσω του ό,τι μπορούσε να σωθεί και ό,τι δεν άντεξε. Άλλαξε τον τρόπο που μιλάμε, που ακούμε, που σκεφτόμαστε για τη σεξουαλικότητα, τη βία, τη συναίνεση. Μόνο που στην Ελλάδα, όπου η λέξη consent μεταφράστηκε πρόχειρα σε «συναίνεση» και ακόμα πιο πρόχειρα σε «παρεξήγηση», η συζήτηση μοιάζει να βρίσκεται ακόμα στο βήμα ένα: να πείσουμε ότι δεν είναι υπερβολή.
Του Γιώργου Καραμανλή
Οι millennials, αλλά και πολλοί από την Gen Z, μεγάλωσαν ανάμεσα σε δύο κόσμους. Από τη μία, η κουλτούρα του «έλα μωρέ, υπερβολές» — εκείνη η γενεαλογική κληρονομιά της σιωπής και της ανοχής. Από την άλλη, η νέα εποχή της συνειδητότητας, που λέει «όχι σημαίνει όχι» και «δεν ξέρω σημαίνει πάλι όχι». Ανάμεσα στα δύο, κάπου στέκεται η προσπάθεια να ξαναμάθουμε τη γλώσσα της επιθυμίας χωρίς να την περνάμε από το φίλτρο της ενοχής.
Η συζήτηση για τη συναίνεση δεν είναι θεωρητική. Είναι καθημερινή. Είναι στο πρώτο φιλί, στο μήνυμα που σβήνεις τρεις φορές πριν στείλεις, στην αμηχανία του «έγινε κάτι που δεν ήθελα, αλλά δεν ήξερα πώς να το σταματήσω». Είναι στο να μάθουμε να ρωτάμε χωρίς να φοβόμαστε ότι σκοτώνουμε τη στιγμή. Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς: το «consent» δεν σκοτώνει τον ερωτισμό. Το «δεν σε ρώτησα» τον σκοτώνει.
Η ειρωνεία είναι πως η σεξουαλική ελευθερία που τόσο διεκδικήσαμε έρχεται με μια νέα ευθύνη: να γνωρίζουμε τα όρια του άλλου. Γιατί το «κάνε ό,τι νιώθεις» χωρίς συναίνεση είναι απλώς επικάλυψη βίας με free spirit λεξιλόγιο. Το «ζήσε τη στιγμή» δεν είναι πρόσκληση να αγνοήσεις τον άλλον, αλλά να τον συναντήσεις.
Κι όμως, στην ελληνική κουλτούρα η συζήτηση παραμένει δύσκολη. Από τα σχολεία όπου το μάθημα της σεξουαλικής αγωγής θεωρείται «ευαίσθητο», μέχρι τα ΜΜΕ που ακόμη συγχέουν το φλερτ με την παρενόχληση, η κοινωνία παλεύει να ισορροπήσει ανάμεσα στη σεμνοτυφία και την αμηχανία. Δεν έχουμε έλλειψη επιθυμίας· έχουμε έλλειψη λέξεων για να την εκφράσουμε με σεβασμό.
Το #MeToo δεν έκανε τους ανθρώπους πιο ηθικούς — τους έκανε πιο συνειδητούς. Και αυτή είναι η αρχή. Γιατί η συναίνεση δεν είναι νομική υποχρέωση, αλλά πολιτισμική παιδεία. Είναι ο τρόπος που αντιλαμβάνεσαι τον άλλον όχι σαν πεδίο δράσης, αλλά σαν πρόσωπο.
Η σεξουαλική ελευθερία δεν είναι «κάνε ό,τι θέλεις». Είναι «κάνε ό,τι θέλεις — αν θέλει κι ο άλλος». Κι αν κάτι μαθαίνουμε μετά το #MeToo, είναι ότι η επιθυμία δεν είναι παιχνίδι εξουσίας, αλλά επικοινωνίας. Κι ότι το «θέλω» χωρίς «θέλεις;» δεν είναι απελευθέρωση, αλλά επανάληψη μιας παλιάς βίας — απλώς με καλύτερο φωτισμό.
