Μια νέα εποχή για την πολιτική διαφήμιση στην Ευρώπη ξεκίνησε από την Παρασκευή 10 Οκτωβρίου, με την εφαρμογή του νέου κανονισμού της ΕΕ για τη διαφάνεια και τη στόχευση πολιτικής διαφήμισης (TTPA).
Ο κανονισμός αυτός εισάγει ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα πολιτικά κόμματα και οι οργανώσεις επικοινωνούν με τους πολίτες, με στόχο να περιοριστούν τα φαινόμενα χειραγώγησης, παραπληροφόρησης και ξένων παρεμβάσεων που σημάδεψαν τις προηγούμενες δεκαετίες.
Διαφάνεια σε χορηγούς, ποσά και στόχευση
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, κάθε πολιτική διαφήμιση οφείλει να δημοσιοποιεί τον χορηγό, το ποσό που δαπανάται και τα κριτήρια στόχευσης του κοινού.
Παράλληλα, απαγορεύεται η χρήση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων — όπως πολιτικές πεποιθήσεις ή εθνική προέλευση — για σκοπούς στοχευμένης προβολής.
Οι πλατφόρμες υποχρεούνται να διατηρούν αρχείο όλων των πολιτικών διαφημίσεων για επτά χρόνια, ενώ τους τρεις μήνες πριν από εκλογές, οι υπηρεσίες διαφήμισης θα παρέχονται μόνο σε οργανισμούς εντός της ΕΕ, ώστε να αποτρέπονται παρεμβάσεις από τρίτες χώρες.
Η πρώτη αντίδραση: Meta εκτός πολιτικών διαφημίσεων
Η πρώτη μεγάλη πλατφόρμα που αντέδρασε δυναμικά ήταν η Meta, η οποία ανακοίνωσε ότι τερματίζει τη δημοσίευση πολιτικών, εκλογικών και κοινωνικών διαφημίσεων σε ολόκληρη την ΕΕ.
Η εταιρεία θεωρεί ότι οι νέες υποχρεώσεις — όπως η ρητή συγκατάθεση κάθε χρήστη για την επεξεργασία δεδομένων πολιτικού χαρακτήρα — καθιστούν τη λειτουργία τέτοιων καμπανιών «νομικά επισφαλή και εξαιρετικά περίπλοκη».
Η απόφαση αυτή έχει τεράστιο αντίκτυπο, καθώς για χρόνια το Facebook και το Instagram αποτέλεσαν τον βασικό δίαυλο πολιτικής επικοινωνίας, ιδίως σε προεκλογικές περιόδους.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η αποχώρηση της Meta δεν θα έχει μεγάλο οικονομικό κόστος για την εταιρεία, όμως θα πλήξει μικρότερα κόμματα, ανεξάρτητους υποψηφίους και κινήματα, τα οποία δεν διαθέτουν εναλλακτικά κανάλια προβολής.
Google και άλλοι πάροχοι ακολουθούν
Αντίστοιχες προσαρμογές ανακοινώνουν και άλλες μεγάλες πλατφόρμες, όπως η Google, η οποία τροποποιεί τις πολιτικές της για τις εκλογικές καμπάνιες στην ΕΕ, θέτοντας νέους περιορισμούς στη στόχευση και στη διαχείριση δεδομένων.
Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να αναδιαμορφώσει ριζικά το επικοινωνιακό τοπίο των ευρωπαϊκών κομμάτων, τα οποία θα χρειαστεί να αναπτύξουν νέες στρατηγικές προβολής — πιθανώς με έμφαση στα παραδοσιακά μέσα, τις εκδηλώσεις βάσης και τις πιο διαφανείς διαδικτυακές πρακτικές.
Ένα νέο τοπίο για την ευρωπαϊκή δημοκρατία
Η ΕΕ επιχειρεί να θωρακίσει τη δημοκρατία της ψηφιακής εποχής, θέτοντας σαφή όρια στη χρήση δεδομένων και αλγορίθμων που στο παρελθόν αξιοποιήθηκαν για πολιτική χειραγώγηση.
Ωστόσο, υπάρχουν φόβοι ότι το νέο πλαίσιο μπορεί να περιορίσει τη φωνή μικρότερων οργανώσεων και ΜΚΟ, οι οποίες θα κληθούν να τηρήσουν τις ίδιες αυστηρές προδιαγραφές με τα μεγάλα κόμματα.
Η Ολλανδία στο μικροσκόπιο
Το πρώτο crash test του κανονισμού θα γίνει στην Ολλανδία, όπου στις 29 Οκτωβρίου θα διεξαχθούν εκλογές με το νέο πλαίσιο σε πλήρη ισχύ. Εκεί, η διαφάνεια για χορηγούς, ποσά και στόχευση θα εφαρμοστεί για πρώτη φορά στην πράξη, προσφέροντας ένα πρόγευμα του νέου πολιτικού τοπίου σε ολόκληρη την Ευρώπη.
