Τα μέτρα στήριξης που ανακοίνωσε η κυβέρνηση για τους ενοικιαστές, με την επιστροφή ενός ενοικίου κάθε Νοέμβριο, είναι θετικά και σημαντικά, ιδιαίτερα αν πράγματι αφορούν περίπου το 80% των ενοικιαστών στη χώρα. Επιπλέον έχουν μεγάλη σημασία, επειδή -όπως ανακοίνωσε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας- το πλεόνασμα προήλθε από τρεις πηγές: από την πάταξη της φοροδιαφυγής, την ανάπτυξη της οικονομίας με αύξηση της απασχόλησης και την εξοικονόμηση κρατικών δαπανών.
Ο κίνδυνος είναι να αμβλυνθεί η θετική διάσταση των μέτρων από τους αυτοματισμούς που χαρακτηρίζουν τη λειτουργία της αγοράς, προκαλώντας δηλαδή αυξήσεις των ενοικίων για τις νέες μισθώσεις. Το πρόβλημα της στέγης είναι πολυπαραγοντικό, αλλά από τις κύριες αιτίες είναι η περιορισμένη προσφορά ακινήτων. Η Τράπεζα Πειραιώς σε σχετική μελέτη είχε προσδιορίσει το έλλειμμα προσφοράς έναντι ζήτησης κατά περίπου 212.000 κατοικίες. Το σημαντικό αυτό έλλειμμα δημιουργεί, σύμφωνα με τη μελέτη, συσσωρευτική αποτίμηση των τιμών κατοικιών 14% πέρα και πάνω από την αύξηση που δικαιολογεί το επίπεδο ανάπτυξης των εισοδημάτων.
Αν λείπουν από την αγορά 212.000 κατοικίες, τα μέτρα που ανακοινώθηκαν ασφαλώς προσφέρουν στους δικαιούχους μια ανάσα, αλλά δεν θα εξομαλύνουν την αγορά και, συνεπώς, δεν θα επιλύσουν το πρόβλημα της στέγης.
Αλλά και αν ο δραστικός περιορισμός της κατασκευής νέων κατοικιών κατά τη διάρκεια της δεκαετούς κρίσης είναι βασική αιτία για το έλλειμμα προσφοράς έναντι ζήτησης κατά περίπου 212.000 κατοικίες, μια άλλη σημαντική αιτία είναι και τα χιλιάδες σπίτια που παραμένουν μπλοκαρισμένα στα «κόκκινα» δανειακά χαρτοφυλάκια.
Τον Δεκέμβριο του 2024 είχε γίνει γνωστό σχέδιο της κυβέρνησης, με λήψη μέτρων για συντόμευση του χρόνου ωρίμασης των ακινήτων που έχουν τράπεζες και servicers, προκειμένου να διατεθούν στην αγορά. Μέχρι στιγμής το σχέδιο δεν προχώρησε.
Αν όμως η κυβέρνηση προχωρήσει τα συγκεκριμένα μέτρα που ουσιαστικά επιταχύνουν τους πλειστηριασμούς, θα μειωθεί η ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης και θα ασκηθούν πτωτικές πιέσεις σε τιμές ακινήτων και ενοίκια. Είναι ένα τολμηρό σχέδιο που μπορεί να έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα και θα απαλύνει σε κάποιον βαθμό το στεγαστικό πρόβλημα. Ένα σχέδιο που πρέπει να εφαρμοστεί με προσοχή, γιατί μπορεί να επηρεάσει τις αποτιμήσεις των εγγυήσεων, δηλαδή των σπιτιών που συνοδεύουν τα «κόκκινα» δάνεια, δημιουργώντας προβλήματα στα χαρτοφυλάκια τραπεζών και servicers. Ωστόσο, είναι κάτι που μπορεί τώρα να γίνει, καθώς, όπως αναφέρει και η Standard&Poor’s σε έκθεσήτης, οι κίνδυνοι για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα έχουν υποχωρήσει και οι ελληνικές τράπεζες έχουν εισέλθει σε μια νέα φάση σταθερότητας και ανάπτυξης. Το συμπέρασμα πάντως είναι πως η επιστροφή ενοικίου μπορεί να ενισχύει-και ασφαλώς ενισχύει- τους ενοικιαστές, αλλά, χωρίς αύξηση προσφοράς κατοικιών και αποδέσμευση μπλοκαρισμένων ακινήτων, το στεγαστικό πρόβλημα θα παραμένει και οι τιμές θα συνεχίζουν να αυξάνονται.
του Φώτη Σιούμπουρα
