Ήταν το πιο θανατηφόρο αεροπορικό δυστύχημα στην ιστορία της αεροπορίας. Δύο πλήρως φορτωμένα αεροσκάφη Boeing 747 συγκρούστηκαν σε διάδρομο απογείωσης στις 27 Μαρτίου 1977. Το ατύχημα συνέβη όταν ένα Boeing 747 της KLM ξεκίνησε την απογείωσή του, μόνο για να αντιληφθεί ότι ένα άλλο Boeing 747 της Pan Am κινούνταν στον ίδιο διάδρομο. Παρά τις προσπάθειες των πιλότων της KLM να απογειωθούν, το αεροσκάφος προσέκρουσε στο jumbo-jet της Pan Am, σκοτώνοντας 583 ανθρώπους και από τα δύο αεροσκάφη. Αν και η βασική αιτία ήταν ανθρώπινο λάθος και απογείωση χωρίς άδεια, υπήρχαν και άλλοι παράγοντες που συνέβαλαν.
Τα δύο 747 που ενεπλάκησαν
Η σύγκρουση περιλάμβανε δύο βαριά φορτωμένα επιβατικά 747 που συγκρούστηκαν στον διάδρομο. Τα αεροσκάφη ανήκαν στις εταιρείες KLM και Pan American World Airways. Και τα δύο είχαν εκτραπεί στο συγκεκριμένο αεροδρόμιο εκείνη την ημέρα και ετοιμάζονταν να αναχωρήσουν για να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς τη Γκραν Κανάρια.
Το αεροσκάφος της KLM ήταν ένα 747-200 με νηολόγιο PH-BUF και όνομα Rihn (δηλαδή «Ρήνος»). Είχε τεθεί σε υπηρεσία τον Οκτώβριο του 1971. Εκείνη την ημέρα εκτελούσε την πτήση KLM 4805 από το Amsterdam Schiphol Airport προς τη Γκραν Κανάρια. Κυβερνήτης ήταν ο Jacob Veldhuyzen van Zanten και συγκυβερνήτης ο Klaas Meurs. Στο πιλοτήριο βρισκόταν και ο μηχανικός πτήσης Willem Schreuder. Μετέφερε 14 μέλη πληρώματος και 234 επιβάτες κατά την αναχώρηση από την Τενερίφη.
Το αεροσκάφος της Pan Am ήταν ένα 747-100 με νηολόγιο N736PA και όνομα Clipper Victor. Είχε τεθεί σε υπηρεσία τον Ιανουάριο του 1970. Εκείνη την ημέρα εκτελούσε την πτήση Pan Am 1736 από το Λος Άντζελες προς το John F. Kennedy International Airport και στη συνέχεια προς τη Γκραν Κανάρια. Κυβερνήτης ήταν ο Victor Grubbs και συγκυβερνήτης ο Robert Bragg, με μηχανικό πτήσης τον George Warns. Μετέφερε 16 μέλη πληρώματος και 380 επιβάτες.
Εκτροπές προς την Τενερίφη
Τα θανατηφόρα αεροπορικά δυστυχήματα συνήθως προκύπτουν από μια αλυσίδα λαθών και όχι από μία μόνο απόφαση. Στις 27 Μαρτίου 1977, μια σειρά ανεξέλεγκτων γεγονότων οδήγησε τα δύο αεροσκάφη να βρίσκονται στον ίδιο διάδρομο χωρίς ορατότητα μεταξύ τους.
Αρχικά, κανένα από τα δύο δεν είχε προορισμό αυτό το αεροδρόμιο. Μαζί με άλλα αεροσκάφη εκτράπηκαν από το κοντινό αεροδρόμιο της Γκραν Κανάρια λόγω τρομοκρατικής απειλής. Μια βόμβα είχε εκραγεί στον τερματικό σταθμό, τραυματίζοντας οκτώ άτομα. Το Canary Islands Independence Movement ανέλαβε την ευθύνη και υπήρχε προειδοποίηση για δεύτερη βόμβα.
Όλα τα εισερχόμενα αεροσκάφη εκτράπηκαν στο πολύ μικρότερο Los Rodeos Airport. Το αεροδρόμιο διέθετε μόνο έναν διάδρομο, έναν παράλληλο τροχόδρομο και περιορισμένους χώρους στάθμευσης. Τα αεροσκάφη στάθμευσαν στον κύριο τροχόδρομο, γεγονός που ανάγκασε τα αναχωρούντα να κινηθούν πάνω στον διάδρομο για να πάρουν θέση απογείωσης. Μόλις δύο ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας διαχειρίζονταν την αυξημένη κίνηση.
Καιρικές συνθήκες
Ένας ακόμη παράγοντας ήταν ο καιρός. Αν και οι εκτροπές έγιναν λόγω της βόμβας, οι συνθήκες στην Τενερίφη ήταν δύσκολες. Το αεροδρόμιο βρίσκεται σε υψόμετρο 610 μέτρων και συχνά έχει σύννεφα και ομίχλη. Την ημέρα του δυστυχήματος, τα κινούμενα σύννεφα μείωναν την ορατότητα.
Η έκθεση ανέφερε ότι το αεροσκάφος της Pan Am είχε λιγότερα από 100 μέτρα ορατότητας στον διάδρομο. Στην άλλη άκρη, το αεροσκάφος της KLM είχε καλή ορατότητα όταν ξεκίνησε, αλλά τα σύννεφα πλησίαζαν. Η ορατότητα επηρέασε και τον πύργο ελέγχου.
Σύγκρουση κατά την απογείωση
Και τα δύο 747 προσπαθούσαν να απογειωθούν όταν συνέβη η σύγκρουση. Το αεροδρόμιο της Γκραν Κανάρια είχε ανοίξει ξανά και οι πτήσεις συνεχίζονταν. Η Pan Am ήταν έτοιμη πρώτη, καθώς οι επιβάτες της παρέμειναν στο αεροσκάφος, ενώ της KLM είχαν αποβιβαστεί.
Ωστόσο, η Pan Am δεν μπορούσε να εισέλθει στον διάδρομο επειδή τον κατείχε το αεροσκάφος της KLM. Ο μηχανικός και ο συγκυβερνήτης της KLM βγήκαν για να ελέγξουν την απόσταση, αλλά δεν μπορούσαν να περάσουν. Η κατάσταση καθυστέρησε ακόμη περισσότερο όταν η KLM αποφάσισε να ανεφοδιαστεί πλήρως πριν την αναχώρηση, απόφαση που αποδείχθηκε μοιραία.
Στις 16:56, ο πύργος έδωσε άδεια στο αεροσκάφος της KLM να κινηθεί κατά μήκος του διαδρόμου και να ευθυγραμμιστεί για απογείωση. Στις 17:02, η Pan Am έλαβε εντολή να κινηθεί στον διάδρομο και να εξέλθει από την τρίτη έξοδο. Ωστόσο, η Pan Am δεν πήρε την τρίτη έξοδο, πιθανώς λόγω δυσκολίας στις στροφές και κακής ορατότητας, και συνέχισε προς την τέταρτη.
Μπερδεμένες επικοινωνίες
Τα σοβαρά προβλήματα ξεκίνησαν όταν ο πύργος έδωσε οδηγίες αναχώρησης στην KLM 4805. Στις 17:06 δόθηκαν οδηγίες πορείας, όχι όμως άδεια απογείωσης. Το πλήρωμα της KLM απάντησε και ολοκλήρωσε με «…we are now at takeoff». Ο κυβερνήτης άφησε τα φρένα και αύξησε ισχύ. Η απάντηση του πύργου ήταν: «Stand by for takeoff. I will call you.»
Πιθανότατα, το πλήρωμα της KLM δεν άκουσε καθαρά αυτό το μήνυμα λόγω παρεμβολών. Την ίδια στιγμή, η Pan Am μετέδωσε: «We’re still taxiing down the runway, Clipper 1736.» Τα σήματα επικαλύφθηκαν και κρίσιμες πληροφορίες χάθηκαν.
Υπήρξε ακόμη μία ευκαιρία να αποφευχθεί το δυστύχημα. Ο πύργος ζήτησε από την Pan Am να αναφέρει όταν καθαρίσει τον διάδρομο. Το μήνυμα ακούστηκε στο πιλοτήριο της KLM και ο μηχανικός πτήσης ρώτησε δύο φορές αν ο διάδρομος ήταν ελεύθερος. Δεν δόθηκε σημασία.
