Η στεγαστική κρίση δεν αποτελεί πλέον ένα περιφερειακό ή συγκυριακό φαινόμενο αλλά μια δομική πρόκληση που επηρεάζει σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδιαίτερα την Κύπρο.
- του δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού
Τα τελευταία χρόνια η ραγδαία αύξηση των τιμών ακινήτων και ενοικίων, η αστικοποίηση, η περιορισμένη προσφορά και οι νέες πιέσεις από τη διεθνή επενδυτική δραστηριότητα έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου η πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Προσιτής Στέγασης έρχεται να αποτελέσει μια σημαντική πολιτική παρέμβαση, επιχειρώντας να μετατρέψει τη στέγη από οικονομικό βάρος σε κοινωνικό δικαίωμα.
Η φιλοσοφία του σχεδίου είναι σαφής και εδράζεται στη βασική αρχή ότι χωρίς επαρκή και προσιτή κατοικία δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνική συνοχή, οικονομική σταθερότητα ούτε βιώσιμη ανάπτυξη. Για τον λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μια ολιστική προσέγγιση που βασίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες, ήτοι την αύξηση της προσφοράς κατοικιών, την κινητοποίηση επενδύσεων, την υιοθέτηση μεταρρυθμίσεων και τη στοχευμένη προστασία των ευάλωτων ομάδων.
Η αύξηση της προσφοράς αποτελεί ίσως το πιο κρίσιμο στοιχείο. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα παράδοξο, ότι δηλαδή ενώ η ζήτηση αυξάνεται, σημαντικός αριθμός κατοικιών παραμένει αναξιοποίητος. Η ενεργοποίηση αυτών των ακινήτων, σε συνδυασμό με την επιτάχυνση των πολεοδομικών διαδικασιών και την ενίσχυση της κατασκευαστικής δραστηριότητας, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη σταθεροποίηση των τιμών.
Παράλληλα, η σύνδεση της στεγαστικής πολιτικής με την πράσινη μετάβαση, μέσω ενεργειακής αναβάθμισης και βιώσιμων κατασκευών, δημιουργεί διπλό όφελος, δηλαδή τη μείωση κόστους για τα νοικοκυριά και την περιβαλλοντική προστασία.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και η κινητοποίηση επενδύσεων. Το σχέδιο προωθεί τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, αξιοποιώντας ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Η απλοποίηση των κανόνων και η ενίσχυση της πρόσβασης σε κεφάλαια μπορούν να επιτρέψουν την υλοποίηση μεγάλων έργων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, τα οποία μέχρι σήμερα καθυστερούσαν ή δεν προχωρούσαν. Ταυτόχρονα, το σχέδιο αναγνωρίζει ότι η αγορά ακινήτων έχει αλλάξει ριζικά. Η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και η αυξημένη επενδυτική δραστηριότητα σε ακίνητα έχουν περιορίσει την προσφορά για μόνιμους κατοίκους, οδηγώντας σε περαιτέρω αύξηση των τιμών. Η ανάγκη για ρύθμιση αυτών των φαινομένων είναι πλέον επιτακτική, όχι για να περιοριστεί η ανάπτυξη, αλλά για να αποκατασταθεί η ισορροπία στην αγορά.
Για την Κύπρο οι προκλήσεις αυτές είναι ακόμη πιο έντονες. Η τουριστική πίεση, η συγκέντρωση πληθυσμού στα αστικά κέντρα και η έλλειψη οργανωμένης στεγαστικής πολιτικής έχουν δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα πρόσβασης στη στέγη, ιδιαίτερα για τους νέους και τα μεσαία εισοδήματα. Το ευρωπαϊκό σχέδιο προσφέρει ένα σημαντικό εργαλείο και μια στρατηγική κατεύθυνση, αλλά δεν αρκεί από μόνο του. Η πραγματική πρόκληση παραμένει να είναι πολιτική. Απαιτούνται βούληση για μεταρρυθμίσεις, συντονισμός πολιτικών και αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Η στέγη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως επενδυτικό προϊόν. Είναι βασική προϋπόθεση αξιοπρεπούς διαβίωσης και κοινωνικής συνοχής. Η Ευρώπη δείχνει τον δρόμο. Η Κύπρος καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να τον ακολουθήσει με σοβαρότητα, σχέδιο και αποφασιστικότητα.
