Ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, το «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» του Νίκου Καζαντζάκη, ετοιμάζεται να ζωντανέψει στη σκηνή του Θεάτρου Σταθμός από τις 28 Μαρτίου.
Ο Μάνος Καρατζογιάννης, έχοντας ήδη στο ενεργητικό του σημαντικές επιτυχίες όπως «Το Γάλα», την «Κασέτα» και το πρόσφατο «50 χρόνια, μια νύχτα» στο Φεστιβάλ Αθηνών, αναλαμβάνει τη διασκευή και τη σκηνοθεσία αυτής της μεγαλειώδους παραγωγής.
Εβδομήντα χρόνια μετά το Βραβείο Ειρήνης
Η παράσταση ανεβαίνει σε μια ιστορική συγκυρία, καθώς φέτος συμπληρώνονται επτά δεκαετίες από τη στιγμή που ο κορυφαίος Έλληνας στοχαστής τιμήθηκε με το Παγκόσμιο Βραβείο Ειρήνης. Το συγκλονιστικό αυτό μυθιστόρημα, που έχει μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες και έχει γνωρίσει τεράστια επιτυχία ως κινηματογραφική ταινία, τηλεοπτική σειρά, ακόμα και ως όπερα σε διεθνείς σκηνές, παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ.
Μια ιστορία για το φως και το σκοτάδι της ανθρώπινης ψυχής
Γραμμένο με βαθύ πόνο, αλλά και αστείρευτη πίστη στις δυνατότητες του ανθρώπου, το έργο ξετυλίγει μια συγκλονιστική αφήγηση όπου η αγάπη συγκρούεται με το μίσος και το θάρρος με την εγκαρτέρηση. Ο Μάνος Καρατζογιάννης, πλαισιωμένος από μια εξαιρετική διανομή ηθοποιών και μια δυναμική δημιουργική ομάδα, υπόσχεται μια παράσταση που θα αναδείξει την πνευματικότητα και την κοινωνική διάσταση του καζαντζακικού σύμπαντος.
Η υπόθεση
Σε ένα χωριό υπάρχει το έθιμο να αναβιώνουν τα Πάθη του Χριστού κάθε επτά χρόνια. Ο παπα-Γρηγόρης με τους προεστούς επιλέγουν τα πρόσωπα που θα λάβουν μέρος. Τον Χριστό θα υποδυθεί ο Μανολιός, ένας απλός βοσκός, ο οποίος μετά την επιλογή του θα αρχίσει να αλλάζει προσπαθώντας να φτάσει στην απόλυτη ψυχική και σωματική αγνότητα.
Όταν το απόγευμα καταφτάνουν πρόσφυγες από ένα άλλο χωριό, καθώς διώκονται από τους Τούρκους, οι χωριανοί θα διχαστούν, αφού ο παπα-Γρηγόρης και αρκετοί άλλοι ισχυρίζονται ότι φέρνουν μαζί τους τη χολέρα.
Οι μόνοι που θα τους βοηθήσουν είναι ο Μιχελής, η Κατερίνα, ο Γιαννακός, ο Κωσταντής κι ο Μανολιός, ο οποίος θα τους υπερασπιστεί μιλώντας για την αξία της αγάπης και τη φιλευσπλαχνία.
Πρόκειται κατ’ ουσία για μια ιχνηλάτηση της συναρπαστικής περιπέτειας του χριστιανικού “μύθου” που αποτυπώνει συμβολικά την προαιώνια, θεμελιακή, μεταφυσική αγωνία του ανθρώπου. Η πρόβα γίνεται παράσταση και η παράσταση μαρτυρία. Γιατί ο ξένος είμαστε εμείς.
Σκηνοθετικό σημείωμα
Παρά τη θεοκρατική του κοσμοθεωρία, η γραφή του Καζαντζάκη έχει στο κέντρο της τον άνθρωπο, το πνεύμα και τη θυσία. Έννοιες τόσο λησμονημένες αλλά και τόσο απαραίτητες στις μέρες μας. Στο συγκεκριμένο μάλιστα έργο του, όσο τον ενδιαφέρει εν σμικρώ ο άνθρωπος άλλο τόσο τον ενδιαφέρει στο σύνολό της η ανθρωπότητα. Κατόρθωσε με τον τρόπο αυτό, η φωνή του να ακουστεί πέρα από τη Σαρακήνα και τη Λυκόβρυση, τους τόπους δράσης δηλαδή της μυθοπλασίας του, σε ολόκληρο τον κόσμο.
Κατά τη ρήση «ουδείς προφήτης εν τη πατρίδι αυτού», Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στη Νορβηγία και στη συνέχεια στη Γαλλία, ενώ στην Ελλάδα εκδόθηκε τρία χρόνια αργότερα, το 1954.
Λόγω της απήχησης που απέκτησε διεθνώς, το έργο του Καζαντζάκη μεταφράστηκε σε τουλάχιστον τριαντατέσσερις γλώσσες και αποδόθηκε σε ποικίλες εκδοχές. Το 1957, χρόνο εκδημίας του Καζαντζάκη, ο Τσέχος συνθέτης Bohuslav Martinů το διασκεύασε σε όπερα με τον τίτλο «Το ελληνικό πάθος».
(..) Μαζί με έναν εξαιρετικό ενδεκαμελή θίασο και μια δυνατή δημιουργική ομάδα, επιχειρούμε να ξαναδιαβάσουμε το Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται, δουλεύοντας με περισυλλογή και συλλογικότητα.
Στην καινούργια πρωτότυπη διασκευή, νιώθω πως πέρα από το πνεύμα του βιβλίου συνυπάρχουν η νοσταλγία για το χθες – ίσως σ’ αυτό να παίζει ρόλο κι η κρητική μου καταγωγή από τη μεριά της μητέρας μου – αλλά κι ο θυμός για το σήμερα μαζί με την έκδηλη αγωνία για το αύριο. Πάντα υπό τη σκιά της απειλής του εμφύλιου πάθους.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της πολύμηνης προετοιμασίας, αισθανθήκαμε να δοκιμάζεται η πίστη μας σε οτιδήποτε. Κι όσο κι αν νιώθαμε την πίστη μας να κλονίζεται, επέστρεφα πάντα στα λόγια του Αλέξη Μινωτή για τον συντοπίτη του Νίκο Καζαντζάκη: «Έβαλε τον εαυτό του κάτω εξήντα χρόνια μοναξιάς, τον έστιψε, κι έβγαλε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε. Κι αν ακόμα αρνηθείς όλο του το έργο, μένει ο ίδιος ο άνθρωπος» (Αλέξης Μινωτής, Η εποχή μας είναι τραγική χωρίς να το ξέρει, Μετρονόμος 2026).
Ερμηνεύουν (αλφαβητικά): Ηλέκτρα Γεννατά, Βαγγέλης Ζάπας, Μάνος Καρατζογιάννης, Πάνος Κούλης, Έλενα Μαυρίδου, Σπύρος Μαραγκουδάκης, Μιχαήλ – Εφραίμ Τσουμπός, Κώστας Φαλελάκης, Πολύκαρπος Φιλιππίδης, Θανάσης Χαλκιάς, Στράτος Χρήστου.
