Οι εξελίξεις στη σύρραξη στον Περσικό Κόλπο δεν αφήνουν περιθώρια για αδράνεια. Κι όμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να κινείται με ρυθμούς που δεν ανταποκρίνονται στην ταχύτητα των εξελίξεων.
- του Βασίλη Κορκίδη – Πρόεδρος ΕΒΕΠ
Τα περί ετοιμότητας και συντονισμού έχουν ακουστεί ξανά. Η φράση του Κυριάκου Πιερρακάκη «δεν είναι ώρα για δισταγμό, είναι ώρα για αποφάσεις» δείχνει πως ήρθε η στιγμή να αποδειχθεί στην πράξη και όχι σε μία ακόμη σύνοδο κορυφής με διαπιστώσεις. Το ερώτημα είναι απλό. Υπάρχει πραγματικό σχέδιο ή απλώς η ΕΕ «αγοράζει χρόνο» για την πολιτική διαχείριση της αβεβαιότητας;
Το αμέσως προσεχές διάστημα θα αποδείξει αν οι τοποθετήσεις της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, του προέδρου του Eurogroup Κυριάκου Πιερρακάκη και του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη μεταφράζονται σε έναν σαφή ευρωπαϊκό οδικό χάρτη. Μια «εργαλειοθήκη» με ορίζοντα μηνών και όχι ετών, που θα οδηγεί σε ένα συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο για την ενδεχόμενη ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής «escape clause» της ΕΕ, καθώς και στα βήματα που πρέπει να ακολουθηθούν ανάλογα με τη φύση της απειλής.
Στην παρούσα συγκυρία, η απειλή είναι πρωτίστως ενεργειακή και οικονομική. Επηρεάζει άμεσα την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής μεταποίησης και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι τιμές ενέργειας είναι μόνο ένας από τους παράγοντες που πλήττουν την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Μάλιστα παρά το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες ενέκριναν την ατζέντα «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά», ένα φιλόδοξο σχέδιο δράσης με σαφή χρονοδιαγράμματα έως το τέλος του 2027, διαπιστώνουμε πως το σημαντικό μέρος των παρεμβάσεων δεν φαίνεται να υλοποιείται εντός του 2026. Αυτό μάλιστα που παρατηρούμε για άλλη μία φορά είναι πως η ίδια κρίση στην ΕΕ αντιμετωπίζεται με διαφορετική προσέγγιση από τις χώρες-μέλη.
Σε επίπεδο ευρωπαϊκής ηγεσίας έχει καταστεί σαφές ότι απαιτείται συνδυασμός άμεσων μέτρων ανακούφισης και έγκαιρης αντίδρασης στη κρίση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ενεργειακό κόστος, στις χρεώσεις δικτύου, ιδίως για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, αλλά και στη φορολογική πολιτική, με στόχο η ηλεκτρική ενέργεια να φορολογείται λιγότερο από τα ορυκτά καύσιμα. Οι αναφορές σε «άμεσα μέτρα» και διαρθρωτικές αλλαγές είναι σωστές, αλλά παραμένουν γενικόλογες, όσο δεν συνοδεύονται από αποφάσεις που αγγίζουν τον πυρήνα του προβλήματος: φόροι, χρεώσεις, ενεργειακό μείγμα. Αν η ηλεκτρική ενέργεια συνεχίσει να επιβαρύνεται περισσότερο από τα ορυκτά καύσιμα, τότε η ίδια η πολιτική της ΕΕ αυτοαναιρείται.
Ο πρωθυπουργός επισήμανε ότι η διατύπωση στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου «ανοίγει την πόρτα για μεγαλύτερη ευελιξία» τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την αντιμετώπιση της κρίσης. Σε εθνικό επίπεδο μάλιστα το έκανε πράξη, προχώρησε μονομερώς και ανακοίνωσε τέσσερα νέα μέτρα στήριξης εντός των δημοσιονομικών δυνατοτήτων μας για να περιορίσει τις επιπτώσεις από τις αυξήσεις στα καύσιμα, αποδεικνύοντας πως η Ελλάδα μπορεί να αντιδρά αποτελεσματικά σε κρίσεις, που δεν θα θέτουν σε κίνδυνο τη δημοσιονομική σταθερότητα. Αλλά εδώ βρίσκεται και το όριο. Η κρίση αυτή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με εθνικά εργαλεία. Αν η Ευρώπη δεν κινηθεί συλλογικά και αποφασιστικά, τότε κάθε κράτος-μέλος θα προσπαθεί μόνο του να διαχειριστεί ένα πρόβλημα που το υπερβαίνει.
Το σύνολο της ευρωπαϊκής οικονομίας δέχεται ισχυρές πιέσεις και καθίσταται αναγκαία μια προσαρμοσμένη ενεργοποίηση της ΕΕ που οφείλει να κινηθεί άμεσα με πολιτικές που θα προλάβουν την επιδείνωση της κρίσης και θα θωρακίσουν την οικονομία απέναντι σε έναν «παγκόσμιο οικονομικό πόλεμο» που ήδη εξελίσσεται. Το επόμενο διάστημα η Ευρώπη θα πρέπει να αναπληρώσει τα ενεργειακά της αποθέματα και θα χρειαστεί επιπλέον τουλάχιστον 250 δισ. δολάρια για πετρέλαιο και 50 δισ. δολάρια για φυσικό αέριο. Αν λοιπόν η Ευρώπη δεν δράσει τώρα, θα βρεθεί ξανά να αντιδρά καθυστερημένα, όπως άλλωστε τόσες φορές στο παρελθόν. Και τότε το κόστος δεν θα είναι απλώς οικονομικό. Θα είναι βαθιά πολιτικό. Γιατί, τελικά, δεν κρινόμαστε από τις διαπιστώσεις. Κρινόμαστε από αποφάσεις και ενέργειες.
Παρά το γεγονός πως το εύρος των παρεμβάσεων για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων εξαρτάται από τη διαμόρφωση μιας ενιαίας ευρωπαϊκής απάντησης, πολύ σωστά η κυβέρνηση προχώρησε με τη μορφή του επείγοντος στα τέσσερα μέτρα. Συγκεκριμένα ανακοίνωσε επιδότηση στο ντίζελ κίνησης, την Ψηφιακή Κάρτα Καυσίμων και παρεμβάσεις που αφορούν τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια και τα λιπάσματα. Η δέσμη των στοχευμένων μέτρων θα ισχύσει για τους μήνες Απρίλιο και Μάιο, είναι ύψους 300 εκατ. ευρώ και απευθύνεται σχεδόν στο σύνολο του πληθυσμού. Σημειώνεται πως τα αποθεματικά του κρατικού προϋπολογισμού είναι 800 εκατ. ευρώ και σίγουρα υπάρχουν και άλλα όπλα στην «οικονομική φαρέτρα» μας.
Τα επόμενα μάλιστα μέτρα, εάν χρειαστούν, εξαρτώνται από τρεις παραμέτρους και σενάρια. Το πρώτο και αισιόδοξο σενάριο που προβλέπει την ταχεία αποκλιμάκωση του πολέμου και την ομαλοποίηση των αγορών ενέργειας, που θα απαιτήσει τις μέχρι σήμερα παρεμβάσεις. Το δεύτερο απαισιόδοξο σενάριο με τον πόλεμο να συνεχίζεται, αλλά με την ΕΕ να ενεργοποιεί τη ρήτρα διαφυγής, που θα δώσει στην κυβέρνηση μεγαλύτερο περιθώριο δημοσιονομικών κινήσεων. Και το τρίτο και δυσμενές σενάριο θα ενεργοποιηθεί, εφόσον η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δώσει έγκριση για τη ρήτρα διαφυγής και η κυβέρνηση θα επιστρατεύσει μέτρα με δημοσιονομικό κόστος. Σε κανένα σενάριο η κυβέρνηση δεν εξετάζει προς το παρόν τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης για δημοσιονομικούς λόγους.
Σε κάθε περίπτωση χαιρετίζουμε τα νέα έκτακτα μέτρα στη χώρα μας ως ένα θετικό βήμα προς την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και της διατήρησης της ευημερίας των πολιτών ιδιαίτερα σε μια περίοδο που η ενεργειακή κρίση ασκεί σημαντικές πιέσεις στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Τα μέτρα αυτά κρίνονται καλοδεχούμενα, καθώς στοχεύουν στη στήριξη του κοινωνικού συνόλου, δίνοντας έμφαση στους ευάλωτους και ενισχύοντας την ισότητα. Παραμένουμε προσηλωμένοι στην εφαρμογή πολιτικών που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας, αλλά και της κοινωνίας, με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη βελτίωση της καθημερινότητας όλων.
