Ο επί 25 χρόνια αξιωματικός επιχειρήσεων της CIA Τζέιμς Λόλερ, που εξάρθρωσε το μεγαλύτερο δίκτυο πυρηνικών όπλων στην ιστορία, αποκαλύπτει στην εφημερίδα «Political» άγνωστες πτυχές του «αόρατου πολέμου» ΗΠΑ και Ισραήλ για τα πυρηνικά του Ιράν, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο μιας «πυρηνικής πανδημίας» στη Μέση Ανατολή και περιγράφοντας το χειρότερο σενάριο από τη συνέχιση της σύγκρουσης, ενώ προειδοποιεί: «Η ελπίδα δεν είναι σχέδιο».
- στη Γεωργία Λαγού
13 Ιουνίου 2025, 3.21 πμ. Η Τεχεράνη βομβαρδίζεται. Η «Επιχείρηση Νάρνια» μόλις ξεκίνησε και μέσα σε λίγες ώρες, δεκατρείς κορυφαίοι πυρηνικοί επιστήμονες του Ιράν είναι νεκροί. Ο Μοχάμαντ Μεχντί Τεχραντσί, θεωρητικός φυσικός και ειδικός σε εκρηκτικά, βρέθηκε στο διαμέρισμά του στον 6ο όροφο του Συγκροτήματος Καθηγητών. Δύο ώρες αργότερα, ο Φερεϊντούν Αμπάσι, πρώην επικεφαλής του Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας του Ιράν και πρόσωπο υπό κυρώσεις ΟΗΕ, ακολούθησε την ίδια μοίρα.
Η Μέση Ανατολή συγκλονίστηκε. Το Ισραήλ επιχείρησε αυτό που κανείς δεν είχε τολμήσει σε τέτοια κλίμακα: ένα συνδυασμένο πλήγμα εναντίον τόσο των πυρηνικών εγκαταστάσεων όσο και των ανθρώπων που κατείχαν τη γνώση για την κατασκευή πυρηνικών. Ο 12ήμερος πόλεμος που ακολούθησε άλλαξε τα δεδομένα, πυροδότησε απειλές για ιρανική εκδίκηση και έθαψε κάθε προοπτική διπλωματικής συμφωνίας. Η διεθνής κοινότητα έμεινε να παρακολουθεί ανήμπορη.
Ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί
Και πάλι, σήμερα, η Μέση Ανατολή φλέγεται και οι ισορροπίες τρόμου δοκιμάζονται στα όριά τους. Η ανθρωπότητα μοιάζει να ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί πάνω από μια άβυσσο πυρηνικής καταστροφής. Τα πλήγματα σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, οι στοχευμένες δολοφονίες κορυφαίων επιστημόνων και η απειλή της Τεχεράνης για αντίποινα έχουν πυροδοτήσει διεθνή ανησυχία για το ενδεχόμενο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Πόσο κοντά βρισκόμαστε, όμως, σε ένα πραγματικό πυρηνικό ολοκαύτωμα; Λίγοι άνθρωποι στον πλανήτη μπορούν να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα με γνώση εκ των έσω. Ο Τζέιμς Λόλερ δεν είναι ένας συνηθισμένος αναλυτής ή ακαδημαϊκός. Υπηρέτησε για 25 χρόνια ως αξιωματικός επιχειρήσεων της CIA σε διάφορες διεθνείς θέσεις, φτάνοντας μέχρι το πόστο του αρχηγού της Μονάδας Ειδικών Δραστηριοτήτων του Τμήματος Αντιμετώπισης της Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων.
Ειδικός στη στρατολόγηση ξένων κατασκόπων, πέρασε πάνω από το ήμισυ της καριέρας του μαχόμενος κατά του πολλαπλασιασμού όπλων μαζικής καταστροφής. Η ομάδα του έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξάρθρωση του δικτύου του AQ Khan, του πλέον επικίνδυνου κυκλώματος διακίνησης πυρηνικής τεχνολογίας στην παγκόσμια ιστορία. Ο Αμπντούλ Καντίρ Χαν, γνωστός ως «ο πατέρας» της ατομικής βόμβας του Πακιστάν, κατέστησε τη χώρα του την πρώτη ισλαμική πυρηνική δύναμη, κατηγορήθηκε όμως για την παράνομη μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας σε χώρες όπως η Βόρεια Κορέα, το Ιράν και η Λιβύη.
- Κύριε Λόλερ, δεδομένων των εντάσεων στη Μέση Ανατολή, πόσο πιθανό πιστεύετε ότι είναι ένα άμεσο στρατιωτικό πλήγμα κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν και ποιες θα ήταν οι πραγματικές συνέπειες για την περιφερειακή σταθερότητα;
Είμαι βέβαιος ότι τα απομεινάρια των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων βρίσκονται ψηλά στη λίστα των στόχων που επιδιώκουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Πιστεύω ότι τον Ιούνιο του περασμένου έτους προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές, αν και η περιγραφή ότι «εξαλείφθηκαν ολοσχερώς» ήταν πιθανώς υπερβολή. Ο φόβος μου σχετικά με την προοπτική μιας ιρανικής πυρηνικής ικανότητας δεν αφορά μόνο το τι μπορεί να σημαίνει αυτό για το Ισραήλ, επειδή οι Ιρανοί σίγουρα συνειδητοποιούν ότι το Ισραήλ διαθέτει μια πολύ εξελιγμένη πυρηνική ικανότητα που θα μπορούσε να προκαλέσει χάος και όλεθρο στο Ιράν. Όχι, ο πραγματικός φόβος μου είναι ότι, εάν το Ιράν αναπτύξει πυρηνική ικανότητα, θα ξεκινήσει μια «πυρηνική πανδημία» στη Μέση Ανατολή και η Σαουδική Αραβία, η Συρία, η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, και πιθανώς ακόμη και η Τουρκία, θα εξετάσουν το ενδεχόμενο απόκτησης πυρηνικών όπλων ως προτεραιότητα. Τόσα πολλά πυρηνικά σε μια ασταθή περιοχή θα αυξήσουν δραματικά την πιθανότητα χρήσης τους.
- Οι μυστικές επιχειρήσεις της CIA με στοχευμένες δολοφονίες επιστημόνων και δολιοφθορές πυρηνικών εγκαταστάσεων είναι αποτελεσματικές ή απλώς καθυστερούν το αναπόφευκτο;
Από όσο γνωρίζω, η CIA απαγορεύεται να δολοφονεί πυρηνικούς επιστήμονες, αλλά το Ισραήλ δεν έχει τέτοιους περιορισμούς. Μετά το κύμα επιθέσεων του Ιουνίου 2025 στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, παρατήρησα ότι σίγουρα η πιο καταστροφική πτυχή ήταν η δολοφονία τουλάχιστον 13 κορυφαίων Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων. Οι φυγοκεντρητές εμπλουτισμού ουρανίου και οι πυρηνικές εγκαταστάσεις μπορούν να ξαναχτιστούν, αλλά η ιρανική πυρηνική τεχνογνωσία δεν μπορεί να αποκατασταθεί εύκολα ή γρήγορα. Σίγουρα αυτός είναι επίσης ένας ισχυρός παράγοντας αποτροπής για άλλους Ιρανούς επιστήμονες, που λογικά θα αποφάσιζαν ότι η μελέτη της περσικής ποίησης μπορεί να είναι πολύ ασφαλέστερη από την πυρηνική φυσική.
- Με βάση την προσωπική σας εμπειρία σε μυστικές επιχειρήσεις και κατασκοπεία, ποιες μέθοδοι θα ήταν οι πιο κρίσιμες και αποτελεσματικές στη συγκεκριμένη σύγκρουση Ιράν-Ισραήλ για την παρακολούθηση και τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος; Ποιες τεχνικές πιστεύετε ότι υποτιμά η διεθνής κοινότητα;
Η κατασκοπεία ανθρώπων, κάτι που γνωρίζω καλά, είναι ο μόνος σίγουρος τρόπος για την παρακολούθηση και τον έλεγχο του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Σέβομαι τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, αλλά μπορεί να ξεγελαστεί και να αποσπαστεί η προσοχή του, όπως περιέγραψα στο μυθιστόρημά μου «Ζωντανά Ψέματα» («Living Lies»). Πυρηνικά προγράμματα όπως ο εμπλουτισμός ουρανίου μπορούν να αποκρυφθούν. Και υπάρχει πάντα η πιθανότητα το Ιράν ή άλλη χώρα με αυταρχικό καθεστώς να αποκτήσει ένα πυρηνικό όπλο ή την τεχνογνωσία από ένα άλλο πυρηνικό κράτος. Η ομάδα μου στη CIA, η οποία κατέστρεψε το δίκτυο πυρηνικών όπλων AQ Khan, ανακάλυψε το μυστικό πρόγραμμα της Λιβύης ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) ήταν εντελώς στο σκοτάδι, δεν είχε την παραμικρή ιδέα.
- Ποιο είναι το χειρότερο σενάριο που φοβάστε σε αυτόν τον πόλεμο;
Ο μεγαλύτερος φόβος μου για αυτόν τον πόλεμο είναι ότι θα εξαπλωθεί στη Μέση Ανατολή και μπορεί να μην υπάρχει κάποιο σχέδιο λήξης, πέρα από την ελπίδα. Η ελπίδα είναι σπουδαία, αλλά δεν είναι ένα σχέδιο για το πώς θα τελειώσει η σύγκρουση. Οι προσευχές μου είναι με τον ιρανικό λαό, ο οποίος έχει υποφέρει περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες τυραννίας και κακοποίησης και πιθανότατα θα υποφέρει περισσότερο από το ίδιο το καθεστώς των μουλάδων.
- Πιστεύετε ότι το Ιράν θα αντέξει τον αποδεκατισμό της ηγεσίας του; Ποιες θα είναι οι επόμενες κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ;
Υπάρχουν πολλά πιθανά σενάρια για την εξέλιξη της σύγκρουσης, αλλά δεν είμαι αισιόδοξος ότι η τρέχουσα εκστρατεία «αποκεφαλισμών» από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ θα έχει θαυματουργά αποτελέσματα. Αντίθετα, φαίνεται ότι οι Φρουροί της Επανάστασης και οι σκληροπυρηνικοί εξακολουθούν να έχουν τον απόλυτο έλεγχο. Αυτό θα αλλάξει μόνο όταν αρχίσουμε να βλέπουμε αποστασίες από τους Φρουρούς, τον στρατό και το MOIS. Θα είναι άτομα με όπλα που θα καθορίσουν το αποτέλεσμα. Νομίζω ότι ο πρόεδρος Τραμπ πιθανότατα επιθυμεί να τερματίσει αυτή τη σύγκρουση στο εγγύς μέλλον για να αποφύγει περαιτέρω ζημιές στην αμερικανική και την παγκόσμια οικονομία, αλλά και γιατί φοβάται τις πολιτικές επιπτώσεις που θα έχει και για τον ίδιο. Ελπίζω επίσης ότι ένα σημαντικό μέρος των σκληροπυρηνικών του Ιράν επιθυμεί επίσης μια εκεχειρία.
- Στα μυθιστορήματά σας, όπως το «Living Lies» («Ζωντανά Ψέματα»), εξερευνάτε τον κόσμο των μυστικών πυρηνικών προγραμμάτων. Πόσο κοντά είναι η μυθοπλασία στην πραγματικότητα όσον αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τις μυστικές επιχειρήσεις που το περιβάλλουν;
Νομίζω ότι η μυθοπλασία στο «Living Lies» είναι πολύ κοντά σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει. Ναι, είναι εικασίες σε κάποιο βαθμό, αλλά είναι τεκμηριωμένες εικασίες. Μάλιστα, ο πρώην διευθυντής της CIA Τζορτζ Τένετ πίστευε ότι οι διαπραγματευτές μας για τα πυρηνικά θα έπρεπε να έχουν το «Living Lies» ως υποχρεωτικό ανάγνωσμα.
