Σαν σήμερα, στις 6 Φεβρουαρίου 1982, γράφτηκε ο οριστικός επίλογος για ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σύμβολα της ελληνικής εκπαίδευσης: τη σχολική ποδιά.
Η κατάργησή της, πριν από 44 ακριβώς χρόνια, σήμανε το τέλος μιας ολόκληρης εποχής «ομοιομορφίας», που για περισσότερο από έναν αιώνα επιβαλλόταν ως ένδειξη σεβασμού και ισοτιμίας, αλλά συχνά θύμιζε στρατιωτική πειθαρχία.
Η ιστορία της σχολικής αμφίεσης στην Ελλάδα είναι γεμάτη αυστηρούς κανόνες, τιμωρίες, αλλά και… υψηλή ράπτική.
Από τον Καποδίστρια στις «πέτρινες» τιμωρίες
Οι πρώτοι κανόνες χρονολογούνται από το 1829, με την ίδρυση του ορφανοτροφείου της Αίγινας.
Ο ίδιος ο Ιωάννης Καποδίστριας υπέγραφε τον «δεκάλογο του ευπρεπούς μαθητή», ο οποίος ήταν αμείλικτος. Η πολιτεία παρείχε στα ορφανά των αγωνιστών της Επανάστασης τα απαραίτητα: «Μίαν φουστανέλαν, δύο υποκάμισα, δύο βρακία, εν ζευγάριον παπουκίων, εν φέσιον, μίαν καπόταν και μίαν ζώνην».
Οι ποινές για την «αποταξίαν» ή το «ψεύδος» ήταν σκληρές. Μετά τη δημόσια νουθεσία και τη μείωση της τροφής, η τρίτη παράβαση προέβλεπε:
«Έκδυσις του ενόχου παιδίου από τα καινούρια φορέματα και ένδυσις με τα πρώτα κουρέλια… Η έκδυσις και η ένδυσις γινέσθω όλων των μαθητών ενώπιον…»
Για τα πιο απείθαρχα παιδιά, οι κανονισμοί προέβλεπαν ακόμη και ύπνο σε άχυρα, με προσκεφάλαιο… μια πέτρα!
Η «Αλληλοδιδακτική» και ο αποκλεισμός των φτωχών
Στα μέσα του 19ου αιώνα, οι κανονισμοί έγιναν ακόμη πιο λεπτομερείς.
Ο Οδηγός της Αλληλοδιδακτικής (1842) όριζε ότι οι μαθητές έπρεπε να προσέρχονται «κτενισμένοι και υποδημένοι», τονίζοντας:«Ποτέ δεν πρέπει να έρχονται ανυπόδητοι ή με άπλυτα ποδάρια, ή με σχισμένα και λερωμένα ρούχα».
Σε μια χώρα βυθισμένη στη φτώχεια, αυτοί οι αυστηροί κανόνες λειτουργούσαν συχνά ως φραγμός, αποκλείοντας τα ρακένδυτα παιδιά από τη μόρφωση.
Η «μάχη» της μόδας: Από το μαύρο στον… Τσεκλένη
Με το πέρασμα των δεκαετιών, η ποδιά άλλαξε μήκος και χρώμα (από το μαύρο στο σκούρο μπλε), ενώ σταδιακά εισήλθαν δυναμικά στην εκπαίδευση και τα κορίτσια, παρά τις πατριαρχικές αντιστάσεις.
Το 1857, ο κανονισμός προσαρμόστηκε απαγορεύοντας τον «περιττόν στολισμόν», απαιτώντας οι μαθητές να είναι «καθαροί το σώμα και κόσμιοι την ενδυμασίαν».
Ωστόσο, η ποδιά δεν έμεινε πάντα ένα «ταπεινό» ένδυμα.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’70, ο εμβληματικός σχεδιαστής Γιάννης Τσεκλένης έφερε την επανάσταση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, καθιερώνοντας μια πιο μοντέρνα εκδοχή με φερμουάρ στο πλάι και κολεγιακό γιακά, μετατρέποντας το σχολικό ένδυμα σε πεδίο ανταγωνισμού και σήμα κατατεθέν (trademark) των ιδιωτικών σχολείων.
Οι ποδιές του, θεωρούνταν «πιο μοντέρνες» αλλά ακριβές (περίπου 1.500 δραχμές).
Το τέλος της ποδιάς από το ΠΑΣΟΚ
Η 6η Φεβρουαρίου 1982 καταγράφηκε στην ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης ως η ημέρα της «ενδυματολογικής απελευθέρωσης» για τις μαθήτριες.
Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, με μια απόφαση που συμβόλιζε τον εκσυγχρονισμό και την κοινωνική αλλαγή, προχώρησε στην κατάργηση της υποχρεωτικής σχολικής ποδιάς, βάζοντας οριστικό τέλος στην μπλε ομοιομορφία των σχολικών αιθουσών.
Η εγκύκλιος του υπουργείου Παιδείας με την υπογραφή του Λευτέρη Βερυβάκη φτάνει στα σχολεία ανά την Ελλάδα και αναρτάται στους πίνακες ανακοινώσεων.
Οι μαθητές πληροφορούνται ότι από τη νέα σεζόν δεν έχουν λόγο να παρακολουθούν τη νέα τάση στη μαθητική ποδιά.
Η ποδιά του σχολείου περνάει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας…
