Το πρωί της 28ης Ιανουαρίου 1986 δεν προμήνυε, για το ευρύ κοινό, μια από τις πιο τραυματικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας.
Στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ της Φλόριντα, όμως, οι συνθήκες ήταν ασυνήθιστες. Η θερμοκρασία είχε πέσει κάτω από το μηδέν και πάγος είχε σχηματιστεί σε σημεία της εξέδρας εκτόξευσης. Για ένα διαστημικό πρόγραμμα που είχε μάθει να λειτουργεί με ακρίβεια, το κρύο δεν ήταν λεπτομέρεια· ήταν προειδοποίηση.
Οι προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν
Στους στερεούς πυραύλους του διαστημικού λεωφορείου Challenger υπήρχαν ελαστικοί δακτύλιοι στεγανοποίησης, τα λεγόμενα O-rings. Η λειτουργία τους βασιζόταν στην ευκαμψία του υλικού. Σε χαμηλές θερμοκρασίες, το λάστιχο σκληραίνει και καθυστερεί να σφραγίσει. Οι μηχανικοί το γνώριζαν. Το είχαν δει σε δεδομένα προηγούμενων αποστολών και το είχαν επισημάνει επανειλημμένα.
Το βράδυ πριν από την εκτόξευση, πραγματοποιήθηκε σύσκεψη μεταξύ της NASA και των μηχανικών της εταιρείας κατασκευής των πυραύλων. Οι τελευταίοι ζήτησαν αναβολή. Η σύσταση ήταν σαφής: οι συνθήκες δεν ήταν ασφαλείς. Όμως η πίεση του χρονοδιαγράμματος, η πολιτική ανάγκη να συνεχιστεί απρόσκοπτα το πρόγραμμα και η επιθυμία να παρουσιαστεί η διαστημική πτήση ως «ρουτίνα» υπερίσχυσαν. Η απόφαση ελήφθη. Το Challenger θα εκτοξευόταν.
Η απογείωση που έβλεπε όλος ο κόσμος
Στις 11:38 το πρωί, το διαστημικό λεωφορείο απογειώθηκε. Η εικόνα που μεταδόθηκε ζωντανά σε τηλεοπτικά δίκτυα και σχολικές αίθουσες έδειχνε μια ακόμη επιτυχημένη εκτόξευση.
Η αποστολή είχε αποκτήσει έντονο συμβολισμό, καθώς στο πλήρωμα βρισκόταν η Christa McAuliffe, δασκάλα που επρόκειτο να γίνει η πρώτη εκπαιδευτικός στο διάστημα. Χιλιάδες σχολεία είχαν συντονιστεί για να παρακολουθήσουν το γεγονός. Παιδιά κοιτούσαν τον ουρανό μέσα από μια οθόνη, πιστεύοντας ότι έβλεπαν ένα μάθημα ελπίδας και προόδου.
Τα 73 δευτερόλεπτα που άλλαξαν τα πάντα
Εβδομήντα τρία δευτερόλεπτα μετά την απογείωση, ένα από τα O-rings στον δεξιό στερεό πύραυλο απέτυχε. Φλόγα διέφυγε και άρχισε να καίει το εξωτερικό ρεζερβουάρ καυσίμου. Το Challenger δεν εξερράγη με την κλασική έννοια· κατέρρευσε δομικά λόγω των ακραίων αεροδυναμικών δυνάμεων. Στον ουρανό σχηματίστηκε μια φωτεινή μπάλα και δύο λευκές ουρές καπνού που απομακρύνθηκαν μεταξύ τους.
Στη ζωντανή μετάδοση, οι παρουσιαστές σιώπησαν. Οι λέξεις άργησαν να έρθουν. Σε σχολικές αίθουσες σε ολόκληρη τη χώρα, παιδιά έμειναν ακίνητα, χωρίς να καταλαβαίνουν πλήρως τι είχαν μόλις δει.
Το πλήρωμα και η σιωπηλή πτώση
Οι επτά αστροναύτες χάθηκαν εκείνη τη στιγμή, αλλά η πραγματικότητα αποδείχθηκε ακόμη πιο σκληρή. Η καμπίνα του πληρώματος δεν διαλύθηκε αμέσως.
Στοιχεία έδειξαν ότι ορισμένα συστήματα ενεργοποιήθηκαν μετά την καταστροφή, γεγονός που υποδηλώνει ότι κάποιοι από τους αστροναύτες πιθανόν να ήταν συνειδητοί για λίγα δευτερόλεπτα. Δεν υπήρχε σύστημα διαφυγής. Η καμπίνα έπεσε στον Ατλαντικό Ωκεανό με τεράστια ταχύτητα, χωρίς καμία πιθανότητα επιβίωσης.
Ένα έθνος σε σοκ
Το ίδιο βράδυ, ο πρόεδρος Ρόναλντ Ρίγκαν απηύθυνε τηλεοπτικό διάγγελμα στο έθνος, αναβάλλοντας την προγραμματισμένη ομιλία για την Κατάσταση του Έθνους. Η τραγωδία δεν ήταν μόνο διαστημική· ήταν κοινωνική. Για πρώτη φορά, εκατομμύρια άνθρωποι είχαν υπάρξει αυτόπτες μάρτυρες μιας καταστροφής σε πραγματικό χρόνο.
Η έρευνα και η αποκάλυψη της ευθύνης
Η επίσημη έρευνα που ακολούθησε κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το δυστύχημα ήταν προβλέψιμο. Οι προειδοποιήσεις υπήρχαν, αλλά αγνοήθηκαν. Η NASA δεν απέτυχε μόνο τεχνικά· απέτυχε οργανωτικά. Η κουλτούρα της είχε επιτρέψει την αποδοχή του κινδύνου ως κανονικότητα, μέχρι που ο κίνδυνος έγινε μοιραίος.
Οι πτήσεις του διαστημικού λεωφορείου σταμάτησαν για σχεδόν τρία χρόνια και το πρόγραμμα επανασχεδιάστηκε με αυστηρότερα μέτρα ασφαλείας.
Η κληρονομιά της 28ης Ιανουαρίου
Η 28η Ιανουαρίου 1986 δεν έμεινε στην ιστορία μόνο ως ένα διαστημικό δυστύχημα. Έμεινε ως η μέρα που ο κόσμος είδε, ζωντανά, τα όρια της ανθρώπινης φιλοδοξίας. Η μέρα που η τεχνολογία έπαψε να φαίνεται αλάνθαστη και η τηλεόραση έγινε μάρτυρας μιας συλλογικής απώλειας.
Το Challenger δεν χάθηκε απλώς στον ουρανό· χάθηκε μέσα στα μάτια εκατομμυρίων ανθρώπων που κατάλαβαν, την ίδια στιγμή, ότι η πρόοδος έχει τίμημα.
